Voldoende zoet water in Zeeland

Ons klimaat verandert. We krijgen in West-Europa steeds vaker te maken met uitzonderlijk droge zomers. In het verleden profiteerde de Nederlandse landbouw hiervan doordat er hier van oudsher relatief veel water beschikbaar is. Schaarste op de markt betekent immers dat de verkoopprijzen van agrarische producten gunstig zijn. Voor de landbouw in Zeeland gaat dit echter niet op. De beschikbaarheid van voldoende zoet water staat hier onder druk, er is te weinig aanvoer van zoet water. De zoetwaterschaarste wordt versterkt door verzilting van landbouwgronden. ZLTO is in actie gekomen om te zorgen voor een oplossing voor dit probleem. 

Volkerak-Zoommeer Foto Nieuwe Oogst.JPG

Zeeuwse watervraag 

Zoet water is een voorwaarde voor een vitaal platteland. Volgens voorzichtige schattingen neemt de vraag naar zoet water in Zeeland toe met tenminste 2% per jaar. Dit komt doordat teelten veranderen naar meer watervragende soorten en doordat er vaker droge perioden zijn. Ons doel is om de behoefte en de beschikbaarheid van zoet water duurzaam in balans te brengen en te houden.  

De watervraag van de landbouw is een stuk veelzijdiger dan men vaak denkt. Het is niet alleen nodig om planten te laten groeien en om verdroging te voorkomen in perioden van droogte. Boeren en tuinders gebruiken bijvoorbeeld ook (extra) water om het zaaizaad en pootgoed aan te laten slaan, en op gezette tijden tijdens het groeiproces van de gewassen. Extra water is soms ook nodig om een goede ontwikkeling van de maïskolf te garanderen en om fruit te beregenen in het voorjaar om vorstschade aan de bloesem te voorkomen, en in de zomer tegen zonnebrand aan de vruchten.  

Klimaat, zeespiegel en bodem 

Droogte en watertekorten vormen in heel Nederland een probleem voor de landbouw. Maar in Zeeland is het probleem extra nijpend. Dat komt doordat er in Zeeland verscheidene factoren op elkaar inwerken. 

In de eerste plaats wordt het klimaat extremer. Er komen meer en langere perioden van droogte en regen valt steeds meer geclusterd in hoosbuien. Dit terwijl ons watersysteem van oudsher ingericht is om (regen)water zo snel mogelijk af te voeren om wateroverlast te voorkomen. Dit geldt voor nagenoeg heel Nederland.

In Zeeland komt daar een stevige factor bij: verzilting. Doordat de zeespiegel stijgt en de bodem van de polders daalt, krijgt zout water steeds meer kans om de bodem in te dringen. Zout grondwater maakt het produceren van gewassen moeilijk.  

Deze combinatie van factoren zorgt er in Zeeland voor dat er onvoldoende zoet water beschikbaar is. Op de kaart hieronder wordt dat treffend in beeld gebracht, driekwart van de boeren in Zeeland heeft geen aanvoer van zoet water. Dit komt neer op ongeveer 90.000 hectare landbouwgrond. Alle grondgebonden teelten hebben te maken met het probleem van zoetwaterschaarste of zullen hier in de toekomst mee te maken krijgen.  

Zoetwater Zeeland.jpg

De kaart hierboven laat de omvang van het zoet waterprobleem in Zeeland duidelijk zien (bron: project GOFresh). In flinke delen van de provincie is géén aanvoer van water, deze is er wel uit het  Volkerak-Zoommeer op Tholen en St. Philipsland en in de Reigerbergsepolder op Zuid-Beveland. Dit zijn op de kaart de donkergele gebieden. Er is aanvoer via de Landbouwwaterleiding van Evides, op Zuid-Beveland voor druppelirrigatie in de fruitteelt. Dit is de zwarte lijn met het donkergroene gebied eromheen. Kreekruggen bevatten van nature zoetwaterbellen, dit water mag echter alleen gebruikt worden waar de zoetwaterbel minimaal 15 meter dik is. Kreekruggen en dikke waterlenzen zijn op het kaartje blauwgrijs aangegeven, echter in een groot deel zijn de zoetwaterbellen hieronder onvoldoende dik.  Hier zijn echter wel mogelijkheden om via infiltratie de zoetwaterbellen te verdikken, zodat in de toekomst mogelijk wel onttrokken kan worden voor beregening.

Wat is de oplossing? 

Het probleem van de te lage beschikbaarheid van zoet water in Zeeland treft nagenoeg alle 2750 boeren en tuinders in Zeeland, veelal leden van ZLTO. We moeten er daarom voor zorgen dat er genoeg zoet water beschikbaar komt in Zeeland. Dan kunnen boeren en tuinders productieomstandigheden optimaliseren en meststoffen optimaal gebruiken. Het oplossen van het zoet waterprobleem in Zeeland is dé sleutel tot een vruchtbare toekomst voor de Zeeuwse boeren en tuinders.  
Er is veel bereidheid onder boeren en tuinders om het roer om te gooien en te investeren. Daar wil ZLTO zich voor inzetten, samen met andere partijen. Kleinschalige veranderingen kunnen agrariërs zelf oppakken, mits zij gesteund worden door de overheid met subsidiegelden (Deltaplan Zoetwater, POP, Interreg etc.). Grote veranderingen kunnen we samen realiseren wanneer provincie en/of waterschap het voortouw nemen. Om mislukkingen en teleurstellingen te voorkomen, moet de medewerking van agrariërs vooraf geborgd zijn. Wij willen samen het water vóór Zeeland laten werken. 

Standpunten ZLTO zoetwater in Zeeland

  • Klimaatverandering is een gegeven waar de gehele samenleving, en in het bijzonder de landbouw, in Zeeland mee om moet leren gaan de komende jaren.

  • Indringing van zout water (actieve verzilting) moet zoveel mogelijk worden voorkomen met technische oplossingen, zoals keringen, bellenschermen en het herinrichten van ons watersysteem zodat afvoer van zout water niet door gebied met zoet water voert. Zo wordt minder water van de grote rivieren gebruikt om de zouttong in de Nieuwe Waterweg tegen te gaan. Dit zoete water kan elders in de Delta worden gebruikt.

  • Bestaande zoetwatervoorraden, zoals het Volkerak-Zoommeer en de grondwatervoorraad, moeten we behouden, beschermen en vergroten. Dit water moet ook gebruikt kunnen worden voor de landbouw, mits deze onttrekkingen in evenwicht zijn met de toevoegingen aan het watersysteem.

  • De aanvoer van zoet water van buiten Zeeland moet geborgd worden. Dit kan bijvoorbeeld door een grotere capaciteit van de landbouwwaterleiding Zuid-Beveland, een structurelere opslag van water uit de Brabantse Wal, een buisleiding naar Schouwen-Duiveland, en uitbreiding van externe wateraanvoer vanuit het Volkerak-Zoommeer op Zuid-Beveland.

  • Boeren en tuinders moeten het beschikbare zoet water zuiniger en efficiënter gaan gebruiken op bedrijfsniveau. Dit kan door het aanleggen van zuinigere watertoedieningssystemen zoals druppelbevloeiing en het vasthouden van zoet grondwater door peilgestuurde drainage, subirrigatie, waterconserveringsstuwtjes op bedrijfsniveau en wateropslag. Door middel van subsidies en stimuleringspremies kan de ontwikkeling worden versneld.

  • Kennisontwikkeling en innovatie moet worden gestimuleerd. De Proeftuin Zeeland moet worden voortgezet met een uitbreiding van technische innovaties (zoals GO-FRESH met de Freshmaker, Kreekruginfiltratieproef, Drains2Buffer) en met sociale innovaties (zoals de Waterhouderij Walcheren, de Broedplaats Zoetwater Schouwen-Duiveland en de zoetwatervoorziening Tholen). Ook pleit ZLTO voor subsidieregelingen voor waterinnovaties op bedrijfsniveau (zoals POP).

  • De mogelijkheden om lichtbrak water te ontzilten moeten worden onderzocht.

  • Restwater van de (verwerkende) industrie, zoals Coroos conserven, moet zoveel mogelijk beschikbaar worden gemaakt voor de land- en tuinbouw in de omgeving. 

Wat doet ZLTO?

ZLTO werkt samen met het waterschap en de provincie aan het Zeeuws Deltaplan Zoetwater en werkt samen met andere agribusinesspartijen, aan het ‘Masterplan Zoetwater Zeeland’. De samenwerkende agribusinesspartijen zijn naast ZLTO: CZAV, Rabobank, van Iperen, Delphy en de NFO. Dit plan wordt medio 2021 opgeleverd en bevat realistische voorstellen (businesscases) in een uitvoeringsprogramma maatregelen 2021-2030, specifiek gemaakt per regio/eiland.  

ZLTO heeft de ambitie om kansen die op tafel komen bij de uitvoering van het Masterplan Zoetwater Zeeland snel in de praktijk te brengen. In samenwerking met relevante organisaties hebben eind 2021 drie groepen van tien agrariërs extra toegang tot zoet water. Daarnaast worden eveneens twee concrete businesscases opgeleverd die concreet verbonden zijn aan een groep ondernemers en met een financieringskader eromheen. Dankzij deze twee businesscases hebben voor het van teeltseizoen 2022 nog drie groepen van tien agrariërs toegang tot een duurzame bron van zoet water.  

Het Masterplan wordt een document dat inspireert tot uitvoering en het gezamenlijk werken aan oplossingen. Het zal ook een ‘levend’ document zijn, dat gedurende de komende jaren wordt aangescherpt op basis van voortschrijdend inzicht. 

Meer informatie over zoetwater

Wil je weten hoe ZLTO zich inzet om te kunnen blijven beregenen op grasland. En hierover meepraten, log dan in het ZLTO Ledenforum. Een online platform waar we je op de hoogte houden over het lobbyproces, exclusief voor jou als lid.

Aantal leden

86

Aantal berichten

35

Aantal documenten

8
Inloggen