Header_algemeen_lucht

Afrikaanse varkenspest

Afrikaanse varkenspest (AVP) wordt veroorzaakt door een virus dat varkens (het gedomesticeerde varken en het wild zwijn) en andere varkensachtige soorten kan besmetten. Infectie leidt vaak tot ernstige verschijnselen, veelal met de dood tot gevolg.

H5-68-1-Wild-zwijn-bij-mais-Marijn-Heuts-links

De ziekte was al decennialang niet meer in Europa vastgesteld, met uitzondering van Sardinië (Italië) waar de ziekte voorkomt sinds de zeventiger jaren van de vorige eeuw. In 2007 dook het virus op in Georgië, om zich vervolgens te verspreiden naar omliggende landen, waarna het in 2014 de Europese Unie bereikte. Eerst de Baltische Staten, toen Polen en tien Oost-Europese landen van Hongarije tot Griekenland. In de zomer van 2018 maakte AVP een gigantische sprong oostwaarts o.a. naar China waar de varkenssector desastreus getroffen is. In september 2018 werd de dreiging van AVP voor de Nederlandse varkenshouderij opeens zeer reëel, toen het virus in België opdook. De AVP-epidemie wordt wel beschouwd als een van de grootste ooit in de dierhouderij.

In Nederland kennen we een varkenshouderijsector met een aanzienlijk economisch belang, de jaarlijkse omzet bedraagt 2,5 miljard euro. Een aanzienlijk deel van deze sector is van oudsher in de provincie Noord-Brabant gevestigd. Sinds begin deze eeuw komen er in Noord-Brabant ook wilde zwijnen voor, die zich na vestiging hun leefgebied flink hebben uitgebreid.

Afschotlocaties.jpg

Op deze kaartjes met afschotlocaties is goed te zien dat het aantal zwijnen en hun verspreidingsgebied de afgelopen jaren flink is toegenomen. Bron: FBE Noord-Brabant

Een besmetting bij varkens of wilde zwijnen heeft grote gevolgen voor de varkenssector en voor natuurgebieden. Bij een besmetting in de houderij worden varkens op besmette bedrijven geruimd en worden in gebieden rondom besmette bedrijven vervoersbeperkingen ingesteld. Ook worden varkensbedrijven mogelijk preventief geruimd. Een uitbraak op een bedrijf leidt ook tot internationale handelsbeperkingen, waardoor de hele varkenssector wordt getroffen. Hierdoor worden het dierenwelzijn en de economie aanzienlijk geschaad.

Besmet gebied

Bij een besmetting bij wilde zwijnen wordt een besmet gebied ingesteld met beperkende maatregelen. Dit heeft gevolgen voor het natuurgebied zelf, maar ook voor terreinbeherende organisaties, lokale overheden en faunabeheereenheden. Toeristische attracties kunnen voor maanden worden afgesloten, denk aan dierentuinen, pretparken, hotels, natuurgebieden, vakantieparken etc. Ook voor varkenshouders in deze gebieden zijn beperkende maatregelen van toepassing, omdat zij hun dieren en producten niet meer zomaar kunnen afvoeren. Landen buiten de Europese Unie zullen mogelijk hun grenzen sluiten voor varkens en varkensproducten uit Nederland, zoals ook België is overkomen. Verder zullen afzetbeperkingen leiden tot prijsdruk waardoor economische schade wordt geleden.

African Swine Fever: how to stay one step ahead

Instructief filmpje over AVP van de Europese voedselveiligheid autoriteit (EFSA)

Bedrijfshygiëne

De risico’s voor insleep van AVP op varkenshouderijbedrijven kunnen worden beperkt door de vastgestelde en geadviseerde hygiëne protocollen strikt na te leven. Hierin moet elke varkenshouder zijn verantwoordelijkheid nemen en er ook voor zorgen dat erfbetreders zich strikt aan de protocollen houden. Het is noodzakelijk dat de reiniging en ontsmetting goed uitgevoerd wordt en dat dit gedaan wordt met de juiste middelen die ook bij vorst goed werken.

Wilde zwijnen in Noord-Brabant en Zuid-Gelderland

In de periode van 2010-2019 is een duidelijke toename van wilde zwijnen in Noord Brabant te zien. Waar 5 jaar geleden drie gebieden te benoemen waren (Stippelberg, Peel en Leenderbos) zien we nu dat de populatie zich verspreidt vanuit deze gebieden en er ook langs de grens met België door influx vanuit België nieuwe leefgebieden lijken te ontstaan. Ook in Zuid-Gelderland zien we de afgelopen meer meldingen, schade en afschot van wilde zwijnen.

Zwijnenafschot.jpg
Kaart met zwijnenafschot en varkenshouderij (bron: ZLTO)

Veel gebieden waar anno 2019 wilde zwijnen leven zijn gebieden waar we ook te maken hebben met concentratiegebieden van varkenshouderijbedrijven. Met niet alleen primair gesloten bedrijven maar ook een aantal professionele weidevarkensbedrijven. De verwachting is dat door druk vanuit België, Duitsland en Limburg er ook langs de grens met Noord Limburg/Gelderland en langs de grens met België een toename zal gaan plaatsvinden van wilde zwijnen.

Standpunten ZLTO Afrikaanse varkenspest:

ZLTO vindt dat:

  • Een goede bedrijfshygiëne en naleving van protocollen een eerste verantwoordelijkheid van de varkenshouder is.

  • In de gebieden waar op dit moment zwijnen zijn gevestigd maximaal ingezet moet worden op populatievermindering. Elders, waar nog geen zwijnen voorkomen, moet gewerkt worden aan het voorkomen van uitbreiding van de leefgebieden, met andere woorden: daar dient een nulstand voor wilde zwijnen nagestreefd te worden.

  • Lokaal, regionaal, provinciaal en landelijk maximaal ingezet moet worden in samenwerking tussen alle belanghebbenden om te voorkomen dat AVP uitbreekt in ons land.

  • Beheer van wilde zwijnen overal mogelijk moet zijn. Grondeigenaren die niet meewerken aan het vastgestelde beleid met betrekking tot wilde zwijnen dienen hiertoe gedwongen te worden, middels een provinciale opdracht.

  • In het geval van een uitbraak van AVP in de nabijheid van gebieden waar het vastgestelde beleid met betrekking tot wilde zwijnen niet wordt uitgevoerd de grondeigenaren van betreffende gebieden moreel aansprakelijk zijn. Voor de directe kosten voor de Nederlandse varkenshouderijsector, de kosten van de indirect getroffen sectoren (horeca, recreatie) en de overlast die iedere Nederlander in de omgeving van een AVP-uitbraak zal ondervinden.

  • Beheer van wilde zwijnen zo professioneel en uitgebreid mogelijk moet zijn. Dit betekent dat de overheid hiertoe de middelen moet vergunnen en er financiële bijdragen moeten komen voor de uitvoerders. Daar waar de jagers, terreinbeheerders en andere uitvoerders er niet in slagen om intensieve bejaging van wilde zwijnen te organiseren, terwijl het voorkomen van zwijnen wel bij herhaling wordt vastgesteld, moet de inzet van interventieteams serieus worden overwogen.

  • Rasteren een essentieel item is in de gereedschapskist bij het tegengaan van AVP. Bestaande rasters dienen in beeld gebracht te worden en aangevuld op strategische plaatsen, viaducten en faunapassages moeten worden voorzien van zwijnkerende rasters. Parkeerplaatsen in gebieden met wilde zwijnen dienen ook voorzien te worden van een raster. Vuilnisbakken dienen afsluitbaar te zijn en voorzien te zijn van voorlichtingsmateriaal over gevaar overdracht AVP via voedsel naar wilde zwijnen.

  • Bewustwording van de gebruikers van het buitengebied met betrekking tot AVP zeer belangrijk en primair een verantwoordelijkheid van de overheid is. Als men zich bewust is van de symptomen bij wilde zwijnen en bij onraad direct de juiste instanties worden ingeschakeld zullen de gevolgen van een uitbraak zo beperkt mogelijk zijn.

Wat is de oplossing/ideale situatie op dit onderwerp?

Het kunnen vermijden van een uitbraak van AVP in Nederland is het ultieme ideaalplaatje, maar we moeten realistisch zijn. Men is al bijna twee decennia tegen de verspreiding van het virus aan het knokken ten oosten van ons, zonder dat men de verspreiding heeft kunnen stoppen. Wel kunnen we leren van de ervaringen in het buitenland , zoals de aanpak in België en Tsjechië, en de gevolgen zo beperkt mogelijk houden. Dit betekent dat we zorgen voor optimale bedrijfshygiëne, we samenwerken om de populatie wilde zwijnen zo beperkt mogelijk houden, we verdere verspreiding voorkomen en alle partijen zich bewust zijn van hun rol en verantwoordelijkheid met betrekking tot AVP.

Wat doet ZLTO?

ZLTO behartigt de belangen van haar varkenshoudende leden door bij de politiek, overheid en partnerorganisaties aandacht te vragen voor de risico’s van en maatregelen tegen AVP. ZLTO heeft via de POV haar bijdrage geleverd aan de input voor de ‘RoadMap AVP’. De Roadmap is een notitie waarin in opdracht van het ministerie van LNV in samenwerking met de sector, oa POV,  acties zijn uitgewerkt gericht op het zoveel mogelijk reduceren van de risico’s van introductie van AVP in gehouden varkens en wilde zwijnen.

Verder vraagt ZLTO, vanuit haar bestuursfunctie in de Faunabeheereenheid Noord-Brabant, aandacht voor de diverse aspecten van AVP. Wij houden een scherp oog op de maatregelen die worden getroffen en het beleid dat wordt geformuleerd met betrekking tot wilde zwijnen. Ook de uitvoering van dit beleid kan op onze aandacht rekenen. Boeren, boseigenaren en jagers moeten samenwerken om het risico op een AVP-uitbraak zo laag mogelijk te houden. Om de rol van de boeren in dit licht zo goed mogelijk in te vullen zorgt ZLTO voor een jaarkalender, waarin kansrijke maatregelen worden opgenomen die boeren, boseigenaren en jagers samen kunnen nemen. Om de verspreiding van AVP via arbeidskrachten en toeristen uit Oost-Europa te voorkomen organiseert ZLTO folderacties in samenwerking met haar leden, afdelingen en de NVWA. 

Hoe krijgen we de wilde zwijnen onder controle in Noord-Brabant?

Sinds het begin van deze eeuw hebben we wilde zwijnen in Brabant, de afgelopen tien jaar sneuvelt ieder jaar het afschotrecord. In het afgelopen seizoen schoten jagers ruim 900 zwijnen. De landbouwschade en het risico op een uitbraak van Afrikaanse varkenspest onder de wilde zwijnen in de provincie zijn gigantisch. Jagers hebben alle mogelijke middelen die in ons land zijn toegestaan om zwijnen te bejagen, alle betrokken partijen geven aan dat de jacht op wilde zwijnen belangrijk is. Het enorme aantal geschoten zwijnen geeft aan dat de vrijwillige inzet groot is.

We vragen jou: Wat kunnen we doen om de zwijnen in Noord-Brabant onder controle te krijgen?

Laat jouw mening horen en discussieer mee op het ZLTO Ledenforum.

Doe mee aan de discussie

Op deze pagina vind je een instructiefilmpje, en meer info over het ledenforum.